รู้ไหมว่า “กลิ่น” สามารถบำบัดความเศร้า
ปลุกความทรงจำในอดีตที่งดงาม
เพื่อเยียวยาหัวใจบอบช้ำให้กลับมาแข็งแรงอีกครั้ง
มีใครเคยเป็นบ้างคะ เวลาเรารู้สึกไม่สบายใจ หากเราได้กลิ่นหอมๆ เราจะรู้สึกผ่อนคลายและสบายใจขึ้น หรือทำให้เราคิดถึงความทรงจำในอดีตที่แสนงดงาม
เคยไหม…ที่เราได้กลิ่นน้ำหอมแล้วเรานึกถึงใครบางคน
เคยไหม…ที่ได้กินอาหารแล้วนึกถึงอาหารที่แม่หรือคนในครอบครัวทำให้ทาน และรู้สึกอบอุ่นขึ้นมาทันที
เคยไหม…เข้าไปในบางสถานที่ ได้กลิ่นหอมที่คุณเคย แล้วทำให้นึกถึงบ้านที่มีความทรงจำกับคนที่เรารัก
นั่นก็เพราะกลิ่นเชื่อมโยงกับความรู้สึก อารมณ์ และความทรงจำของเราโดยตรง รวมถึงกลิ่นกระตุ้นอารมณ์ของคนเราได้เร็วกว่าภาพหรือเสียงด้วยซ้ำ
ปรากฏการณ์ที่จะพาเราเดินทางย้อนอดีต เข้าไปในความทรงจำที่ติดอยู่ในหัวใจ ทางจิตวิทยาเรียกปรากฏการณ์นี้ว่า “Proustian Memory” ซึ่งเป็นการกระตุ้นความทรงจำผ่านประสาทสัมผัสซึ่งทำให้เราคิดถึงความทรงจำในอดีต เป็นความพิเศษที่เกิดขึ้นโดยไม่ได้ตั้งใจ หรือที่หลายคนเรียกว่า “Nostalgia”
วันนี้ Mental Life by Chanisara จะพาทุกคนมาหาคำตอบกันว่า ทำไมกลิ่นถึงสามารถบำบัดความเศร้าและสามารถปลุกความทรงจำได้กันค่ะ
ทำไม…แค่ได้กลิ่น ก็สามารถบำบัดความเศร้า
หลายคนคงรู้อยู่แล้วว่ากลิ่นช่วยให้เราผ่อนคลาย สามารถช่วยเยียวยาความทุกข์ในหัวใจของเราได้ มีงานวิจัยที่มีชื่อว่า Recall of Autobiographical Memories Following Odor vs Verbal Cues Among Adults With Major Depressive Disorder
ของ University of Pittsburgh School of Medicine ที่ถูกตีพิมพ์ลงในวารสาร JAMA Network Open ได้ระบุว่า คนที่เป็นโรคซึมเศร้าเมื่อได้กลิ่นจะนึกถึงความทรงจำที่แสนงดงามในอดีต จะรู้สึกดีขึ้นมากกว่าคำพูด เช่น ถ้ามีคนมาบอกเราว่า จำกะเพราฝีมือแม่ได้ไหม เราก็อาจจะนึกถึง แต่ไม่ได้รู้สึกว่าหัวใจของเราถูกเติมเต็ม แต่ถ้าเราเดินไปแล้วได้กลิ่นกะเพรา เราอาจรู้สึกคิดถึงอาหารฝีมือแม่ คิดถึงแม่ หรือคิดถึงบ้าน เพราะกลิ่นนั้น อาจสามารถมาเติมเต็มความรู้สึกเรา ทำให้เราคิดถึงอดีต และถ้าหากเรากำลังเศร้าอยู่ อาจจะทำให้เรากลับมาคลายเศร้าได้นั่นเองค่ะ
สิ่งที่กล่าวมาข้างต้นสะท้อนให้เห็นว่า กลิ่นถือเป็นตัวช่วยหนึ่งที่สามารถบำบัดความเศร้าภายในจิตใจได้ เพราะกลิ่นสามารถพาเราย้อนกลับไปในความทรงจำที่แสนงดงามในอดีต ลดการคิดลบวนเวียน และทำให้รู้สึกอบอุ่นหัวใจและรู้สึกปลอดภัยเวลานึกถึงหรืออาจกล่าวได้ว่า กลิ่นกระตุ้นความทรงจำของเราได้ดีมากกว่าคำพูดนั่นเองค่ะ
ทั้งนี้ กลิ่นไม่ได้ทำให้ทุกคนคลายความเศร้าเสมอไปนะคะ เพราะถ้าหากกลิ่นทำให้เรานึกถึงเหตุการณ์ที่ไม่ดี ก็จะทำให้เรารู้สึกเศร้าหรือกลัวได้เช่นกันค่ะ
เพราะ กลิ่นสามารถทำให้เรานึกถึงทั้งความสุขและความเศร้าได้ อยู่ที่ว่าตอนที่เราได้กลิ่นในขณะนั้น เรากำลังรู้สึกอะไร เช่น เรารู้สึกกลัวเมื่อได้กลิ่นโรงพยาบาล หากในอนาคต เราได้กลิ่นอีกครั้งอาจจะรู้สึกกลัว โดยที่ไม่จำเป็นต้องอยู่ที่โรงพยาบาลค่ะ ซึ่งทั้งหมดเกิดขึ้นได้จากทำงานร่วมกันของระบบประสาทและสมองไม่ได้เกิดจากสิ่งที่เราจินตนาการไปเองค่ะ
กลไกสมองที่เยียวยาความเศร้าและย้อนความทรงจำ ช่วงเวลาแห่งความคิดถึง
เวลาเราได้กลิ่นอาหารที่ชอบเหมือนที่แม่ทำให้ที่บ้านในสมัยเด็ก ได้กลิ่นน้ำหอมของคนที่รัก และอีกมากมายที่ทำให้หวนนึกถึงความทรงจำเก่าๆ
กลิ่นจะสามารถเดินทางเข้าสู่ระบบลิมบิก (Limbic system) โดยตรงได้เลย ซึ่งเป็นระบบที่เกี่ยวกับอารมณ์และความทรงจำของสมอง ในระบบนั้นจะมีสมองส่วน
อะมิกดะลา (Amygdala) ที่ช่วยจัดการอารมณ์ และรู้ว่าตอนนี้เรากำลังอยู่ในอารมณ์ไหน มีสมองส่วนฮิปโปแคมปัส (Hippocampus) ที่ช่วยเก็บความทรงจำระยะยาว และมีสมองส่วนไฮโปทาลามัส ที่ช่วยควบคุมฮอร์โมนในร่างกาย เวลาร่างกายเครียด สมองจะหลั่งฮอร์โมนคอร์ติซอล (cortisol) และอะดรีนาลีน (adrenaline) เพิ่มขึ้น แต่ถ้าได้ดมกลิ่นที่เราชอบร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนเหล่านี้ลดลง ร่างกายจะผ่อนคลายลงทำให้รู้สึกดีขึ้น ซึ่ง 3 ระบบเหล่านี้เป็นการทำงานร่วมกันของระบบประสาทและสมองนั่นเองค่ะ
สิ่งที่กล่าวมาข้างต้นเป็นกลไกสมองที่ทำงานในขณะที่เราดมกลิ่น และสามารถพาเราย้อนความทรงจำ รวมถึงยังช่วยบำบัดความเศร้าได้
“กลิ่น” กล่องเก็บความทรงจำระยะยาว ที่พาเราย้อนอดีตกลับมา
กลิ่น ถือเป็นประสาทสัมผัสที่แสนพิเศษที่สามารถพาเราย้อนอดีตกลับมา การได้สัมผัสกลิ่นที่ชอบรอบตัว เช่น กลิ่นเทียนหอมในบ้าน กลิ่นอาหารในห้องครัวที่แม่ทำให้ หรือแม้แต่กลิ่นกระดาษหอมๆ ที่เราใช้ตอนจดบันทึก สิ่งเหล่านี้อาจเป็นความทรงจำที่งดงามที่อยู่ในหัวใจของเรา ที่สามารถเยียวยาหัวใจที่บอบช้ำให้กลับมาเข้มแข็งได้อีกในอนาคตนะคะ
กลิ่น จึงถือเป็นประสาทสัมผัสที่ล้ำค่า ที่สามารถพาเราย้อนกลับไปในอดีตที่งดงาม แต่งเติมสีสันในหัวใจของเรา ให้สามารถกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขอีกครั้ง กลิ่นจึงไม่ใช่แค่ประสาทสัมผัส แต่เป็นกล่องเก็บความทรงจำที่แสนพิเศษที่สามารถเยียวยาจิตใจของเราได้ค่ะ
Source
https://health.clevelandclinic.org/smells-and-memory
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38349650/#:~:text=Results%3A%20%20Thirty,15
https://vt.tiktok.com/ZSxJ4fnnY/
